मोक्ष संन्यास योग (Moksha Sannyaasa Yoga) – श्लोक 61

श्लोक ६१ में बताया गया है कि ईश्वर सबके हृदय में स्थित हैं और माया द्वारा सबको घुमाते हैं। Verse 61: The Lord dwells in the hearts of all beings, causing them to revolve by Maya as if on a machine.

संस्कृत श्लोक

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति। भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया॥६१॥

īśvaraḥ sarva-bhūtānāṃ hṛd-deše 'rjuna tiṣṭhati | bhrāmayan sarva-bhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||61||

पदच्छेद / शब्दार्थ

ईश्वरः: the Lord; सर्व-भूतानाम्: of all beings; हृत्-देशे: in the heart; अर्जुन: O Arjuna; तिष्ठति: dwells; भ्रामयन: causing to revolve; सर्व-भूतानि: all beings; यन्त्र-आरूढानि: mounted on a machine; मायया: by His Maya.

हिंदी अनुवाद

हे अर्जुन! सम्पूर्ण प्राणियों के हृदय में ईश्वर स्थित है, जो माया द्वारा सब प्राणियों को यन्त्र पर बैठे हुए की भाँति घुमा रहा है।

English Translation

The Lord dwells in the heart of all beings, O Arjuna, causing them to revolve by His Maya as if mounted on a machine.

टीका / Commentary

भगवान् सर्वव्यापी हैं और सबके हृदय में विराजमान हैं। वे अपनी मायाशक्ति से सब जीवों को उनके कर्मानुसार यन्त्रवत् घुमाते हैं। यह जीव की परतन्त्रता को दर्शाता है।