आज का पंचांग (Columbus) | सूर्योदय: ०४:३१ PM | सूर्यास्त: ०५:३० AM
श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 14 · श्लोक 2

अध्याय 14 · श्लोक 2

गुणत्रय विभाग योग (Gunatraya Vibhaga Yoga) का पावन श्लोक तथा उसका विस्तृत हिंदी व अंग्रेजी अनुवाद एवं व्याख्या।

अंतिम अपडेट: 15 फरवरी, 2026

१. मूल संस्कृत श्लोक (Sanskrit Verse)

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ २॥

idaṃ jñānam upāśritya mama sādharmyam āgatāḥ | sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||2||

२. पदच्छेद एवं शब्दार्थ (Word Meanings)

इदम्: इस; ज्ञानम्: ज्ञान को; उपाश्रित्य: आश्रय लेकर; मम: मेरे; साधर्म्यम्: समान स्वभाव को; आगताः: प्राप्त हुए; सर्गेऽपि: सृष्टि में भी; न: नहीं; उपजायन्ते: उत्पन्न होते; प्रलये: प्रलय में; न: नहीं; व्यथन्ति: व्यथित होते; च: और।

३. श्लोक का अनुवाद (Verse Translation)

हिंदी अनुवाद

इस ज्ञान का आश्रय लेकर वे मेरे समान स्वभाव को प्राप्त हो जाते हैं। न तो वे सृष्टि में उत्पन्न होते हैं और न प्रलय में व्यथित होते हैं।

English Translation

Having taken refuge in this knowledge, they attain to unity with Me. They are neither born at the time of creation nor are they disturbed at the time of dissolution.

४. विस्तृत व्याख्या एवं भावार्थ (Commentary)

जो इस ज्ञान को धारण कर लेता है वह भगवत्स्वरूप हो जाता है। फिर उसके लिए न जन्म है न मृत्यु। One who attains this knowledge becomes one with the Lord, beyond birth and death.
श्रीराम शास्त्री
शोधकर्ता व लेखक

श्रीराम शास्त्री

वैदिक संस्कृत और दार्शनिक साहित्य के व्याख्याता। सनातन इतिहास और प्राचीन ग्रंथों पर अनुसंधान का १०+ वर्षों का अनुभव।

आचार्य देवदत्त द्विवेदी
संपादकीय समीक्षा

आचार्य देवदत्त द्विवेदी

संस्कृत विश्वविद्यालय के भूतपूर्व प्राध्यापक एवं वैदिक शास्त्र विशेषज्ञ। भक्तिलोक की समस्त सामग्री के आध्यात्मिक सत्यता निरीक्षक।

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ।।