आज का पंचांग (Columbus) | सूर्योदय: ०४:३१ PM | सूर्यास्त: ०५:३० AM
श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 14 · श्लोक 1

अध्याय 14 · श्लोक 1

गुणत्रय विभाग योग (Gunatraya Vibhaga Yoga) का पावन श्लोक तथा उसका विस्तृत हिंदी व अंग्रेजी अनुवाद एवं व्याख्या।

अंतिम अपडेट: 15 फरवरी, 2026

१. मूल संस्कृत श्लोक (Sanskrit Verse)

श्रीभगवानुवाच । परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् । यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १॥

śrī-bhagavān uvāca | paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānam uttamam | yaj jñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhim ito gatāḥ ||1||

२. पदच्छेद एवं शब्दार्थ (Word Meanings)

श्रीभगवान् उवाच: भगवान् ने कहा; परम्: परम; भूयः: फिर से; प्रवक्ष्यामि: मैं कहूँगा; ज्ञानानाम्: सब ज्ञानों में; ज्ञानम्: ज्ञान; उत्तमम्: उत्तम; यत्: जिसे; ज्ञात्वा: जानकर; मुनयः: मुनि; सर्वे: सभी; पराम्: परम; सिद्धिम्: सिद्धि; इतः: इस (लोक) से; गताः: प्राप्त हुए।

३. श्लोक का अनुवाद (Verse Translation)

हिंदी अनुवाद

श्रीभगवान् बोले: मैं फिर से उस परम ज्ञान को कहूँगा, जो सब ज्ञानों में उत्तम है, जिसको जानकर सब मुनि इस संसार से परम सिद्धि को प्राप्त हो गए।

English Translation

The Blessed Lord said: I shall again declare the supreme knowledge, the best of all knowledges, having known which all the sages have attained to supreme perfection from this world.

४. विस्तृत व्याख्या एवं भावार्थ (Commentary)

भगवान अब तीसरे अध्याय में वर्णित कर्मयोग और अठारहवें अध्याय में वर्णित ज्ञानयोग के समन्वय के रूप में तीन गुणों का ज्ञान देते हैं। यह ज्ञान सर्वोत्तम है। The Lord now reveals the knowledge of the three gunas, which synthesizes karma yoga and jnana yoga.
श्रीराम शास्त्री
शोधकर्ता व लेखक

श्रीराम शास्त्री

वैदिक संस्कृत और दार्शनिक साहित्य के व्याख्याता। सनातन इतिहास और प्राचीन ग्रंथों पर अनुसंधान का १०+ वर्षों का अनुभव।

आचार्य देवदत्त द्विवेदी
संपादकीय समीक्षा

आचार्य देवदत्त द्विवेदी

संस्कृत विश्वविद्यालय के भूतपूर्व प्राध्यापक एवं वैदिक शास्त्र विशेषज्ञ। भक्तिलोक की समस्त सामग्री के आध्यात्मिक सत्यता निरीक्षक।

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ।।