गुणत्रय विभाग योग (Gunatraya Vibhaga Yoga) – श्लोक 17

श्लोक १७ में बताया गया है कि सत्त्व से ज्ञान, रज से लोभ, और तम से प्रमाद, मोह और अज्ञान उत्पन्न होते हैं। Verse 17: From Sattva arises knowledge; from Rajas, greed; from Tamas, heedlessness, delusion, and ignorance.

संस्कृत श्लोक

सत्त्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च । प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १७॥

sattvāt sañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca | pramāda-mohau tamaso bhavato'jñānam eva ca ||17||

पदच्छेद / शब्दार्थ

सत्त्वात्: सत्त्व से; संजायते: उत्पन्न होता है; ज्ञानम्: ज्ञान; रजसः: रज से; लोभः: लोभ; एव: ही; च: और; प्रमाद-मोहौ: प्रमाद और मोह; तमसः: तम से; भवतः: उत्पन्न होते हैं; अज्ञानम्: अज्ञान; एव: ही; च: और।

हिंदी अनुवाद

सत्त्व से ज्ञान उत्पन्न होता है, रज से लोभ, और तम से प्रमाद, मोह तथा अज्ञान उत्पन्न होते हैं।

English Translation

From Sattva arises knowledge; from Rajas, greed; and from Tamas arise heedlessness and delusion, and also ignorance.

टीका / Commentary

गुणों के स्रोत से विभिन्न भाव निकलते हैं: सत्त्व से ज्ञान, रज से लोभ, तम से मोह और अज्ञान। From each guna arise different dispositions: knowledge from Sattva, greed from Rajas, delusion and ignorance from Tamas.