विभूति योग (Vibhuti Yoga) – श्लोक 23

श्लोक २३ में कृष्ण रुद्रों, यक्षों, वसुओं और पर्वतों में अपनी विभूतियाँ बताते हैं। Verse 23: Krishna reveals His manifestations among Rudras, Yakshas, Vasus, and mountains.

संस्कृत श्लोक

रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् | वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् || २३||

rudrāṇāṃ śaṅkaraś cāsmi vitteśo yakṣa-rakṣasām | vasūnāṃ pāvakaś cāsmi meruḥ śikhariṇām aham ||23||

पदच्छेद / शब्दार्थ

रुद्राणाम्: रुद्रों में; शङ्कर: शंकर; च: और; अस्मि: हूँ; वित्तेश: कुबेर; यक्ष-रक्षसाम्: यक्ष और राक्षसों में; वसूनाम्: वसुओं में; पावक: अग्नि; च: और; अस्मि: हूँ; मेरु: मेरु; शिखरिणाम्: पर्वतों में; अहम्: मैं।

हिंदी अनुवाद

रुद्रों में मैं शंकर हूँ, यक्ष और राक्षसों में मैं कुबेर (वित्तेश) हूँ, वसुओं में मैं पावक (अग्नि) हूँ, और पर्वतों में मैं मेरु हूँ।

English Translation

Among the Rudras I am Shankara; among the Yakshas and Rakshasas I am the Lord of Wealth (Kubera); among the Vasus I am Pavaka (Fire); and among mountains I am Meru.

टीका / Commentary

Krishna continues: among the eleven Rudras, He is Shankara (Shiva); among the supernatural beings (Yakshas and Rakshasas), He is Kubera (the treasurer of the gods); among the eight Vasus, He is Agni (fire); and among mountains, He is Mount Meru (the cosmic mountain).