आज का पंचांग (Columbus) | सूर्योदय: ०४:२९ PM | सूर्यास्त: ०५:३३ AM
श्रीमद्भगवद्गीता अध्याय 1 · श्लोक 9

अध्याय 1 · श्लोक 9

अर्जुन विषाद योग (Arjuna Vishada Yoga) का पावन श्लोक तथा उसका विस्तृत हिंदी व अंग्रेजी अनुवाद एवं व्याख्या।

अंतिम अपडेट: 15 फरवरी, 2026

१. मूल संस्कृत श्लोक (Sanskrit Verse)

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः | नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ||९||

anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ | nānāśastra praharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||9||

२. पदच्छेद एवं शब्दार्थ (Word Meanings)

अन्ये: अन्य; च: और; बहवः: अनेक; शूरा: वीर; मदर्थे: मेरे लिए; त्यक्तजीविताः: जीवन का त्याग करने वाले; नाना: अनेक प्रकार के; शस्त्र: शस्त्रों से; प्रहरणाः: सुसज्जित; सर्वे: सभी; युद्धविशारदाः: युद्ध में निपुण।

३. श्लोक का अनुवाद (Verse Translation)

हिंदी अनुवाद

और भी बहुत से वीर हैं जो मेरे लिए जीवन का त्याग करने को तैयार हैं। वे अनेक प्रकार के शस्त्रों से सुसज्जित हैं और सभी युद्ध में निपुण हैं।

English Translation

There are many other heroes who are prepared to lay down their lives for my sake. They are armed with various weapons and are all skilled in warfare.

४. विस्तृत व्याख्या एवं भावार्थ (Commentary)

दुर्योधन यहाँ अपनी सेना के सामान्य सैनिकों और अन्य योद्धाओं की ओर संकेत करता है, जो उसके लिए प्राण न्योछावर करने को तैयार हैं। Duryodhana highlights the loyalty and skill of the ordinary soldiers.
श्रीराम शास्त्री
शोधकर्ता व लेखक

श्रीराम शास्त्री

वैदिक संस्कृत और दार्शनिक साहित्य के व्याख्याता। सनातन इतिहास और प्राचीन ग्रंथों पर अनुसंधान का १०+ वर्षों का अनुभव।

आचार्य देवदत्त द्विवेदी
संपादकीय समीक्षा

आचार्य देवदत्त द्विवेदी

संस्कृत विश्वविद्यालय के भूतपूर्व प्राध्यापक एवं वैदिक शास्त्र विशेषज्ञ। भक्तिलोक की समस्त सामग्री के आध्यात्मिक सत्यता निरीक्षक।

ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते । पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते ।।