श्री गंगा लहरी सम्पूर्ण पाठ - अर्थ एवं विधि

सुधामाराध्यायं त्रिभुवनगुरुं वेदजननीं,
पराशक्तों मूर्तिं सुरसरि भगवत्यम्ब विमले।
भजे त्वां संसारप्रलयनिवारणमृदुलां,
हरेः पादोद्भूतां तरणसुतभीतिप्रशमनामी।।

मज्जन्तः कमलेषु तेषु जलधिष्वापीनमुक्ताफलाः,
क्रीडन्तः सकलाः सुरासुरवृहाः स्वर्गापवर्गप्रदाः।
त्वत्तीरे वसतां जनैः किमु मुने स्वर्गस्य भिक्षा कृता,
येषां गेहगतापि नित्यमभितो मुक्ताफलानां चयः।। (1)

तत्तावद्बिसबल्कलस्य वलयं त्सूत्रस्य वा वेष्टनं,
मुक्तानां च गुणाः कुतोऽपि लभ्यन्ते कथं वा जनाः।
येषां त्वत्कटके निवाससमये कल्पद्रुमाः पादपाः,
कल्पान्तेऽपि न यान्ति कालवशतां किं ते वयं ब्रूमहे।। (2)

विहाय स्फीतं श्रीयुतसरसिजं यः सुरसरि,
प्रयाति त्वामाश्रित्य प्रकृतिमधुरां स्फीतनलिनीम्।
स पश्यत्यन्यत्र क्वचिदपि न वाञ्छां जनयति,
प्रसन्ने त्वय्यम्ब प्रभुरपि च काणो भवति यः।। (3)

सुरेन्द्राणां मुक्तामणिमकुटकोटिघटितैः,
पदाम्भोजैर्युक्ता शतमुखमुखैः सेव्यचरणे।
कदा मज्जाम्याहं तव जललवोत्फुल्लमनसः,
भवन्ती तीरे तु प्रमदसरसाः कल्पतरवः।। (4)

विहर्तुं स्वर्लोकादवनितलमार्गेण च पुन,
श्चिरं मज्जन्तः कमलमकुटैः खेटकधृतेः।
भवत्यास्तीरस्था मुनय इव यस्याः पथि गताः,
स देशः सेव्यो मे कतिपयपदानि स्थिथवतः।। (5)

कदा गङ्गे तीरे तव कठिनपाषाणशिखरे,
वसन्तः काश्मीरैः सह मुषितचन्द्रेण महिताः।
पिपामी त्वत्तोयं कलयति कृतार्थं निजमनो,
मम क्षीणाः पापाः प्रलयमुपगच्छन्तु सहसा।। (6)

अहो मातः शम्भोः शिरसि घटिता दैवततरू,
रुहां साक्षान्मुक्तेः प्रभव भवनस्यैव जननि।
कदा ते पादाम्बुप्रभृतिमणिकोटीष्ु विमले,
निधेयः कायेयं मम कुहरिणी यातु विगताम्।। (7)

तरङ्गास्ते गङ्गे त्रिदशपतिकामद्रुमलता,
प्रवालैः संमिश्राः प्रलयसमयेऽप्युज्ज्वलताः।
समुत्थाय क्षिप्रं शमयतु ममाङ्गस्य तपतां,
दवाग्निं संसाराद्भवति भवभीतिप्रशमने।। (8)

न जाने जान्हवि त्वचरणकमलस्यन्दमकरं,
पिवन्तो मज्जन्तो दिवि भुवि च ये मानुषगणाः।
लभन्ते सायुज्यं पदमपि परं ब्रह्मसदने,
न तेषां कर्माणि प्रभवति च मृत्युर्ज्वरभयम्।। (9)

मदीया मूर्ध्नस्ते विहरतु तवङ्गे तरङ्गिणी,
महेशस्य श्लाघ्या भुवनमहिमा मङ्गळमयी।
यदङ्गासङ्गेन प्रमथपतिमुक्तामणिगणैः,
समुद्द्योता सा भूद्द्विजवरकरैः पूजितपदा।। (10)

सुरेन्द्रादिप्रार्थ्या चरणयुगला ब्रह्मजननी,
तव स्रोतो गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे।
वसन्तो ये देशाः सुकृतपरिपाकेन विमले,
न तेषां संसारः पुनरपि च जन्म प्रभवति।। (11)

अहो गङ्गे गङ्गेत्युच्चितवचनैर्नामभिरलं,
कृतार्थः संसारः कुरुत सुकृतं यः सुजनताम्।
तव स्रोतो मज्जन्युपगतमना यस्य भवने,
स धन्यः संसारे स हि सुकृतभाग्देवसदृशः।। (12)

विलोलल्लोलाक्षीमिव मदनबाणैः क्षतमनो,
महीयः संसारप्रलयसमुद्रे पतिवतः।
गतिस्त्वं मे गङ्गे भव भयहरा शङ्करमहि,
प्रसीद त्वं माता भव मयि कृपाशीलमनसा।। (13)

न मे मन्त्रं यन्त्रं तदपि च न जाने स्तुतिमहो,
न चापि ध्यानं मे तदपि च न जाने तव गुणान्।
अहो अज्ञानोऽहं भवति चरणे मज्जनपरः,
प्रसीद त्वं माता भव मयि दयार्द्रा सुतकृते।। (14)

तव स्रोतः स्नात्वा प्रमदसरसं वीक्ष्य च तटं,
वसन्तः पाषाणे तव चरणसेवामुपगताः।
लसन्तो मुक्ताभिः कनकनिकरैः शोभितमुखाः,
कदा काले गङ्गे मम भवतु सा धन्यदिवसा।। (15)

विचित्रैः रत्नौघैर्दिशि दिशि विकीर्णैः परिचिता,
भवत्यास्तीरेऽस्मिन्कथितसुरपादपनिहैः।
वसन्तः सन्तुष्टाः प्रमदसरसाः क्षीणकलुषाः,
कदा कालो गङ्गे मम भवतु सा धन्यदिवसा।। (16)

हरशिरसि विभूषा भूतये संप्रवृत्ता,
सुरसरिदिति लोके विश्रुता या सुराणाम्।
तनुरिव सुकृतस्य द्राग्दशेवापवर्गस्य,
दहतु मम विकारान्पापसङ्घातराशिम्।। (17)

भवानीप्राणेशप्रणयसचिवस्येव विमलं,
यशो राशिश्चित्रं त्रिदशभवनं गच्छति सदा।
तव स्रोतो गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे,
पुनातु त्वां कालं दहतु मम पापांशुटरुजाम्।। (18)

न जानै दानं वा न च जपविधानं न च विधिं,
न जानै पूजां वा तदपि च गतिं त्वां शरणदाम्।
गतिस्त्वं मे गङ्गे भव भयहरा शङ्करमहि,
प्रसीद त्वं माता भव मयि कृपाशीलमनसा।। (19)

पतितोऽहं घोरे भवजलधिनिमग्नोऽनिशमहं,
महापापैर्युक्तो मलनिकररूढोऽस्मि जगति।
तव स्रोतः स्नात्वा त्वरितमिह मुक्ता भवतु मे,
प्रसीद त्वं गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे।। (20)

सुरासुरश्रेणीमुकुटमणिनीराजितपदं,
स्मरामीति ध्यामी तव चरणयुग्मं सुदिवसे।
हरशिरसि गङ्गे हरकनककान्तिद्युतिकरे,
हर त्वं मे पापं कुरु मम सुकृतं शान्तमनसाम्।। (21)

त्वमेका वै गङ्गे सकलभुवनस्य प्रभवभूः,
त्वमेका पापेभ्यो हरसि कुलपुत्रानिव जनान्।
तवास्तीरे यस्य प्रभवति च मृत्युः क्षणमपि,
स सायुज्यं याति त्रिजगतिमपि प्राप्तवति सः।। (22)

अहो मज्जन्तो ये दिवि भुवि च गङ्गे तव जले,
भवन्त्येते धन्याः प्रमदसरसाः कल्पतरवः।
मम क्षीणाः पापाः प्रलयमुपगच्छन्तु सहसा,
त्वदङ्गासङ्गेन प्रमथपतिमुक्तामणिगणैः।। (23)

सुरेन्द्राणां मक्तामणिमकुटकोटिघटितैः,
पदाम्भोजैर्युक्ता शतमुखमुखैः सेव्यचरणे।
कदा मज्जाम्याहं तव जललवोत्फुल्लमनसः,
भवन्ती तीरे तु प्रमदसरसाः कल्पतरवः।। (24)

तव तीरे मूढा अपि च सुधियः केचन जनाः,
लभन्ते साम्राज्यं त्रिदिवसुखभोगैः सहितदा।
ममापि प्रज्ञां त्वं कुरु विमलां देवि विमले,
यथा गङ्गे भूयात्तव चरणयोर्भक्तिरतुला।। (25)

विचित्रैः रत्नौघैर्दिशि दिशि विकीर्णैः परिचिता,
भवत्यास्तीरेऽस्मिन्कथितसुरपादपनिहैः।
वसन्तः सन्तुष्टाः प्रमदसरसाः क्षीणकलुषाः,
कदा कालो गङ्गे मम भवतु सा धन्यदिवसा।। (26)

हरशिरसि विभूषा भूतये संप्रवृत्ता,
सुरसरिदिति लोके विश्रुता या सुराणाम्।
तनुरिव सुकृतस्य द्राग्दशेवापवर्गस्य,
दहतु मम विकारान्पापसङ्घातराशिम्।। (27)

भवानीप्राणेशप्रणयसचिवस्येव विमलं,
यशो राशिश्चित्रं त्रिदशभवनं गच्छति सदा।
तव स्रोतो गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे,
पुनातु त्वां कालं दहतु मम पापांशुटरुजाम्।। (28)

न जानै दानं वा न च जपविधानं न च विधिं,
न जानै पूजां वा तदपि च गतिं त्वां शरणदाम्।
गतिस्त्वं मे गङ्गे भव भयहरा शङ्करमहि,
प्रसीद त्वं माता भव मयि कृपाशीलमनसा।। (29)

पतितोऽहं घोरे भवजलधिनिमग्नोऽनिशमहं,
महापापैर्युक्तो मलनिकररूढोऽस्मि जगति।
तव स्रोतः स्नात्वा त्वरितमिह मुक्ता भवतु मे,
प्रसीद त्वं गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे।। (30)

सुरासुरश्रेणीमुकुटमणिनीराजितपदं,
स्मरामीति ध्यामी तव चरणयुग्मं सुदिवसे।
हरशिरसि गङ्गे हरकनककान्तिद्युतिकरे,
हर त्वं मे पापं कुरु मम सुकृतं शान्तमनसाम्।। (31)

त्वमेका वै गङ्गे सकलभुवनस्य प्रभवभूः,
त्वमेका पापेभ्यो हरसि कुलपुत्रानिव जनान्।
तवास्तीरे यस्य प्रभवति च मृत्युः क्षणमपि,
स सायुज्यं साक्षात्प्रभवति शिवे ब्रह्मसदने।। (32)

अहो मज्जन्तो ये दिवि भुवि च गङ्गे तव जले,
भवन्त्येते धन्याः प्रमदसरसाः कल्पतरवः।
मम क्षीणाः पापाः प्रलयमुपगच्छन्तु सहसा,
त्वदङ्गासङ्गेन प्रमथपतिमुक्तामणिगणैः।। (33)

सुरेन्द्राणां मुक्तामणिमकुटकोटिघटितैः,
पदाम्भोजैर्युक्ता शतमुखमुखैः सेव्यचरणे।
कदा मज्जाम्याहं तव जललवोत्फुल्लमनसः,
भवन्ती तीरे तु प्रमदसरसाः कल्पतरवः।। (34)

तव तीरे मूढा अपि च सुधियः केचन जनाः,
लभन्ते साम्राज्यं त्रिदिवसुखभोगैः सहितदा।
ममापि प्रज्ञां त्वं कुरु विमलां देवि विमले,
यथा गङ्गे भूयात्तव चरणयोर्भक्तिरतुला।। (35)

विचित्रैः रत्नौघैर्दिशि दिशि विकीर्णैः परिचिता,
भवत्यास्तीरेऽस्मिन्कथितसुरपादपनिहैः,
वसन्तः सन्तुष्टाः प्रमदसरसाः क्षीणकलुषाः,
कदा कालो गङ्गे मम भवतु सा धन्यदिवसा।। (36)

हरशिरसि विभूषा भूतये संप्रवृत्ता,
सुरसरिदिति लोके विश्रुता या सुराणाम्।
तनुरिव सुकृतस्य द्राग्दशेवापवर्गस्य,
दहतु मम विकारान्पापसङ्घातराशिम्।। (37)

भवानीप्राणेशप्रणयसचिवस्येव विमलं,
यशो राशिश्चित्रं त्रिदशभवनं गच्छति सदा।
तव स्रोतो गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे,
पुनातु त्वां कालं दहतु मम पापांशुटरुजाम्।। (38)

न जानै दानं वा न च जपविधानं न च विधिं,
न जानै पूजां वा तदपि च गतिं त्वां शरणदाम्।
गतिस्त्वं मे गङ्गे भव भयहरा शङ्करमहि,
प्रसीद त्वं माता भव मयि कृपाशीलमनसा।। (39)

पतितोऽहं घोरे भवजलधिनिमग्नोऽनिशमहं,
महापापैर्युक्तो मलनिकररूढोऽस्मि जगति।
तव स्रोतः स्नात्वा त्वरितमिह मुक्ता भवतु मे,
प्रसीद त्वं गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे।। (40)

सुरासुरश्रेणीमुकुटमणिनीराजितपदं,
स्मरामीति ध्यामी तव चरणयुग्मं सुदिवसे,
हरशिरसि गङ्गे हरकनककान्तिद्युतिकरे,
हर त्वं मे पापं कुरु मम सुकृतं शान्तमनसाम्।। (41)

त्वमेका वै गङ्गे सकलभुवनस्य प्रभवभूः,
त्वमेका पापेभ्यो हरसि कुलपुत्रानिव जनान्।
तवास्तीरे यस्य प्रभवति च मृत्युः क्षणमपि,
स सायुज्यं साक्षात्प्रभवति शिवे ब्रह्मसदने।। (42)

अहो मज्जन्तो ये दिवि भुवि च गङ्गे तव जले,
भवन्त्येते धन्याः प्रमदसरसाः कल्पतरवः।
मम क्षीणाः पापाः प्रलयमुपगच्छन्तु सहसा,
त्वदङ्गासङ्गेन प्रमथपतिमुक्तामणिगणैः।। (43)

सुरेन्द्राणां मुक्तामणिमकुटकोटिघटितैः,
पदाम्भोजैर्युक्ता शतमुखमुखैः सेव्यचरणे।
कदा मज्जाम्याहं तव जलकणिकायां विमले,
भवन्ती तीरे तु प्रमदसरसाः कल्पतरवः।। (44)

तव तीरे मूढा अपि च सुधियः केचन जनाः,
लभन्ते साम्राज्यं त्रिदिवसुखभोगैः सहितदा।
ममापि प्रज्ञां त्वं कुरु विमलां देवि विमले,
यथा गङ्गे भूयात्तव चरणयोर्भक्तिरतुला।। (45)

विचित्रैः रत्नौघैर्दिशि दिशि विकीर्णैः परिचिता,
भवत्यास्तीरेऽस्मिन्कथितसुरपादपनिहैः।
वसन्तः सन्तुष्टाः प्रमदसरसाः क्षीणकलुषाः,
कदा कालो गङ्गे मम भवतु सा धन्यदिवसा।। (46)

हरशिरसि विभूषा भूतये संप्रवृत्ता,
सुरसरिदिति लोके विश्रुता या सुराणाम्।
तनुरिव सुकृतस्य द्राग्दशेवापवर्गस्य,
दहतु मम विकारान्पापसङ्घातराशिम्।। (47)

भवानीप्राणेशप्रणयसचिवस्येव विमलं,
यशो राशिश्चित्रं त्रिदशभवनं गच्छति सदा।
तव स्रोतो गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे,
पुनातु त्वां कालं दहतु मम पापांशुटरुजाम्।। (48)

न जानै दानं वा न च जपविधानं न च विधिं,
न जानै पूजां वा तदपि च गतिं त्वां शरणदा।
गतिस्त्वं मे गङ्गे भव भयहरा शङ्करमहि,
प्रसीद त्वं माता भव मयि कृपाशीलमनसा।। (49)

पतितोऽहं घोरे भवजलधिनिमग्नोऽनिशमहं,
महापापैर्युक्तो मलनिकररूढोऽस्मि जगति।
तव स्रोतः स्नात्वा त्वरितमिह मुक्ता भवतु मे,
प्रसीद त्वं गङ्गे हरशिरसि मन्दाकिनि शिवे।। (50)

सुरासुरश्रेणीमुकुटमणिनीराजितपदं,
स्मरामीति ध्यामी तव चरणयुग्मं सुदिवसे।
हरशिरसि गङ्गे हरकनककान्तिद्युतिकरे,
हर त्वं हमारे पापं कुरु मम सुकृतं शान्तमनसाम्।। (51)

त्वमेका वै गङ्गे सकलभुवनस्य प्रभवभूः,
त्वमेका पापेभ्यो हरसि कुलपुत्रानिव जनान्।
तवास्तीरे यस्य प्रभवति च मृत्युः क्षणमपि,
स सायुज्यं साक्षात्प्रभवति शिवे ब्रह्मसदने।। (52)

इत्थं गङ्गालहरीं प्रपठति यस्तु मानवः भक्त्या,
स गच्छति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः।
सर्वरोगविनिर्मुक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते,
लभते च परं ज्ञानंान्ते मुक्तिमवाप्नुयात्।। (53)