कर्म योग (Karma Yoga) – श्लोक 14
श्लोक १४ में भोजन, वर्षा, यज्ञ और कर्म का चक्र बताया गया है। Verse 14 describes the cycle of food, rain, sacrifice, and action.
संस्कृत श्लोक
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः | यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ||१४||
annād bhavanti bhūtāni parjanyād anna sambhavaḥ | yajñād bhavati parjanyo yajñaḥ karma samudbhavaḥ ||14||
पदच्छेद / शब्दार्थ
अन्नात्: अन्न से; भवन्ति: उत्पन्न होते हैं; भूतानि: प्राणी; पर्जन्यात्: वर्षा से; अन्नसम्भव: अन्न की उत्पत्ति; यज्ञात्: यज्ञ से; भवति: होती है; पर्जन्य: वर्षा; यज्ञ: यज्ञ; कर्मसमुद्भव: कर्म से उत्पन्न।
हिंदी अनुवाद
अन्न से प्राणी उत्पन्न होते हैं; वर्षा से अन्न की उत्पत्ति होती है; यज्ञ से वर्षा होती है; और यज्ञ कर्म से उत्पन्न होता है।
English Translation
All living beings subsist on food; food is produced by rain; rain comes from sacrifice; sacrifice is born of prescribed duties (karma).
टीका / Commentary
भगवान यहाँ एक पारिस्थितिक और आध्यात्मिक चक्र बताते हैं – अंततः सब कर्म पर निर्भर है। यज्ञ (सकाम कर्म) से वर्षा, वर्षा से अन्न, अन्न से प्राणी। इसलिए कर्म अपरिहार्य है। The Lord here describes an ecological and spiritual cycle – ultimately everything depends on action. Sacrifice brings rain, rain brings food, food sustains beings. Thus action is inevitable.